Monthly Archive for mei, 2008

Het minste wat kan gezegd worden is dat er onduidelijkheid bestaat over het bestaan van het skien. De historici kunnen nog steeds niet met zekerheid zeggen of de discipline 4.500 of 6.000 jaar geleden is ontstaan en of dat in Scandinavie was of in de Altai (Centraal-Azie).

Het enige wat wel is bekend is dat het skien heel, heel oud is. De mens is er in zijn evolutie altijd in geslaagd zich aan de geografische en klimatologische omstandigheden van zijn omgeving aan te passen om zo goed als mogelijk te voldoen in de behoefte naar het vinden van voedsel en het zich transporteren.

In een ver verleden, toen landbouw en veeteelt nog niet bestonden, was de jacht de enige manier om te overleven. Om ook in de sneeuw te kunnen jagen zonder er in weg te zinken vond de mens eerst sneeuwschoenen uit. Daarvan heeft men verschillende varianten op de meest uiteenlopende plaatsen terug gevonden; in Europa, Centraal-Azie, Japan, Noord-Amerika, Nieuw-Zeeland, ..

Maar sneeuwschoenen geven je geen vleugels. En het wild kon zich wel snel voort verplaatsen, sneller dan de mens alvast. In de sneeuw liet het wild wel sporen achter die de jagers maar al te graag wilden volgen. Om zich sneller te kunnen verplaatsen kwam op een mooie dag de mens op het idee om de sneeuw in zijn voordeel te laten spelen. Hij maakte leren riemen aan houten planken vast, bond ze aan zijn voeten en liet zich glijden.
En zo werden de eerste ski’s uitgevonden …

Scandinavie of de Altai?

De archeologen hebben in het verleden geprobeerd om de plaats of plaatsen waar de eerste ski’s werden gebruikt te identificeren. Twee strekkingen staan daarbij tegenover elkaar. De ene pleit voor het ontstaan van het skien in Scandinavie de andere voor de Altai, een berggebied in Centraal-Azie.
De oudste ski’s zijn terug gevonden in Hoting, Zweden. Ze zijn ongeveer 4.500 jaar oud. Russische geleerden beweren echter dat zij ski’s van 6.000 jaar geleden hebben opgegraven. Verder heeft men &raqo;sporen&raqo; ontdekt waaronder een aantal rotstekeningen aan het Onegameer en de Witte Zee (noordwesten van Rusland) en op het eiland Rodoy in het noorden van Noorwegen. Die laatste stelt een man op lange ski’s met een stok in zijn hand voor die meer dan 4.000 jaar oud zou zijn.

Op basis van taalkundige studies naar de oorsprong van het woord ski vindt men niet alleen sterke overeenkomsten in het Scandinavisch en het Fins maar ook met de taal van de volkeren die leefden in de Altai en zuidelijk Siberie zoals de Samojeden en de Toengoes. Sommige wetenschappers leiden daaruit af dat dat de volkeren van de Altai de ski’s hebben uitgevonden en tijdens latere migraties verspreid.

Anderzijds is het heel goed mogelijk dat de ski’s los van elkaar in verschillende delen van de wereld zijn uitgevonden op plaatsen waar het klimaat dergelijk transportmiddel noodzakelijk maakte. Hoe dan ook bleef het gebruik van de ski duizenden jaren lang beperkt tot enkele plaatsen op de planeet.

Skien om te reizen

In de Oudheid vinden we de ski’s terug in het noorden van Europa en in 2 streken van China. In de bergen van de Altai in het noordwesten van China gebruikten de Dingling houten planken om zich snel over de sneeuw te verplaatsen. Zowel om te jagen als om oorlog te voeren. Zo ging het ook in Mongolie en in een groot gedeelte van Turkestan. In de provincie Jilin in het noordoosten van China was men blijkbaar minder oorlogszuchtig want daar gebruikten de Han hun ski’s als recreatie … En soms zelfs om wedstrijden te houden. Een beetje zoals skien de dag van vandaag wordt aangewend dus.

Dichter bij huis in Scandinavie duiken de ski’s op in de saga’s en legenden van de volkeren van het noorden. Zo weten we dat ze een courant vervoermiddel waren in de winter en daarnaast een militair en een ludiek nut hadden.

In de rest van West-Europa waren ski’s tot in de 15e eeuw vrijwel onbekend. Alleen het hertogdom Crain in de vroegere Oostenrijkse provincie Carniole (Sloveense Alpen) heeft nog sporen van een duurzame aanwezigheid van de ski. Dat was echter een uitzonderingsgeval, het gebruik van ski’s bleef grotendeels een Scandinavisch monopolie.

De ski in het leger

Terwijl de Lappen hun ski’s vooral gebruikten om zich te verplaatsen en om te jagen kende de lange latten in het begin van de 16e eeuw een nieuw hoogtepunt. Het leger begon er belangstelling voor te krijgen. Vanaf het midden van 16e eeuw namen zowel de Zweden als de Russen skiers in het leger op. In 1564 telde men in de oorlog van Zweden met Denemarken en het door de Denen overheerste Noorwegen bijna 4.000 soldaten op ski’s. In de 18e eeuw institutionaliseerde Noorwegen het skien in zijn leger zoals blijkt uit een handboek voor het aanleren en toepassen van het skien door soldaten.

Bergaf

Op het einde van de 18e eeuw ging de praktijk van het skien in Noord-Europa snel achteruit. Sommige mensen, vooral op het platteland, bleven ski’s gebruiken om te riezen maar de echte noodzaak was grotendeels verdwenen. De vooruitgang van de landbouw (betere oogsten, bloei van de rendierteelt, enz), de toenemende handel (die hele streken uit hun isolement verloste) en de ontwikkeling van andere vervoermiddelen (rendieren, honden en paarden) vormden een sterke concurrentie voor de ski’s. In Scandinavie vertraagden de militaire toepassingen en de traditie de terugval maar in Azie werd er steeds minder geskied en stierf de gewonte in sommige gebieden helemaal uit.

Bij ons maakten de ski’s pas op het einde van de 19e eeuw een comeback. Daar bestaan verscheidene verklaringen voor. Veel mensen, zeker in de bergen, zagen de winter als een vijandig seizoen. Het gebergte werd als gevaarlijk beschouwd, een omgeving waar het leven heel zwaar was. Dat betekent dat de bergbewoners in de winter bijna alle activiteiten stopten. Daarnaast speelden de topografische en klimatologische verschillen tussen Scandinavie en de rest van Europa een essentiele rol. Skien was ideaal voor het glooiende relief en de uitgestrekte vlakten van Noorwegen en Zweden maar lag een stuk lastiger op het ruwe terrein van de berggebieden.

Verspreiding en Institutionalisering van het skien in Scandinavie

In 1826 begon het Noorse leger zijn aantal troepen in te krimpen : de eersten die moesten afvloeien waren de skiers. Ze kwamen meestal uit de streken van Osterdahl en Telemark en na hun terugkeer naar huis bleven ze in hun landelijke omgeving skien.
Jongeren namen de sport van de veteranen over en bedachten steeds meer complexe wedstrijden waarbij veel bochtenwerk an remmen kwam kijken. Beetje bij beetje ontstonden er competities tussen dorpen die de verspreiding van de sport bevorderden.
Langzamerhand kregen ook jonge stedelingen belangstelling voor het skien en organiseerden ze hun eigen wedstrijden. De eerste race waarover de kranten verslag uitbrachten werd in 1843 in Tromso gehouden. De groeiende populariteit van dergelijke wedstrijden trok meer en meer toeschouwers aan.

Ook in Zweden en Finland zat het sportieve skigebeuren in de lift. De plattelandsbewoners waren hier eveneens de voortrekkers maar vanaf de tweede helft van de 19e eeuw sloeg het skivirus ook naar de steden over. Er werden verenigingen gesticht en in 1861 werd de "Trysil Skytte og Skiloberlag" gesticht. Waarschijnlijk de eerste skiclub ter wereld.
In Scandinavie werden skiwedstrijden ondertussen vaste kost. In principe mocht iedereen deelnemen maar in de praktijk was het aandeel van de vrouwen erg klein.

In deze periode, het begin van de jaren 1860, bestonden er nog niet echt gestandaardiseerde regels. Om daar iets aan te doen besliste de "Central-foreningen" in 1867 om de ontwikkeling van de skiwedstrijden in goede banen te leiden. Ze organiseerden dat jaar een wedstrijd in Christiana vlak bij Oslo met reglementen en een jury die de skiers op hun technische kwaliteiten beoordeelden. Denk daarbij aan de beweging, de houding en het gebruik van de skistokken.

De technische vooruitgang ging erg snel. De innovaties die in de streek van Telemark ontstonden, onder meer op het vlak van de bindingen, waren doorslaggevend. De eigenlijke skitechnieken evolueerden eveneens. Het mooiste voorbeeld is misschien wel de beroemde "telemark", een bocht waarmee men gemakkelijk tot stilstand kan komen en draaien zodat een afdaling veel sneller gaat.

Koning ski in Noorwegen

In Scandinavie en vooral in Noorwegen werd het skien steeds verder geinstitutionaliseerd. In 1883 werd de Noorse skivereniging gesticht (Foreningen til skildrettens Fremme) met het doel de sport in heel het land te controleren en te organiseren. Het skien won voortdurend aan populariteit. Het kreeg zoveel aanhangers dat het een nationale sport werd terwijl de tot dan toe artisanale productie van ski’s een industriele dimensie kreeg.

Overal in het land werden nu gestructureerde wedstrijden georganiseerd. Die van Christiana, die in in 1892 naar de heuvel van Holmenknollen werd overgebracht, werd zelfs wereldberoemd.

In 1888 zou de oversteek van Groenland in de oost-west richting door Fridtjof Nansen de discipline nog sterker tot de verbeelding doen spreken. Het boek dat Nansen over zijn avontuur schreef werd in de kortste keren een binnen- en buitenlands succes.

De eerste ski stations in de Alpen

Op het einde van de 19e eeuw bevorderden pioniers als Henri Duhamel in Frankrijk en Christof Iselin in Zwitserland de ontwikkeling van het skien in de Alpen. Toch zouden de militairen de hoofdrol spelen in de verspreiding van de ski omdat zij heel snel het strategische nut van regimenten skiers inzagen. Zo had het Oostenrijkse keizerrijk al in 1892 zijn eerste regiment op de lange latten, snel gevolgd door Italie, Zwitserland en Frankrijk.

Nog een andere en minstens even belangrijke parameter zou de duurzaamheid van de sport in Europa verzekeren : de opkomst van de sneeuwvakanties. Vanaf 1864, met Sankt-Moritz als trendsetter, schoten de toeristische plaatsjes uit de grond. Om voortdurend meer bezoekers aan te trekken probeerden ze nieuwe activiteiten aan te bieden en 1 daarvan was het skien dat langs deze omweg zijn intrede deed in de Alpen. Monitoren werden in Zweden gerekruteerd om de toeristen te leren skien. Het materiaal werd aan de bergen aangepast en natuurlijk werden de eerste wedstrijden in de Alpen georganiseerd. Zoals de internationale skiwedstrijd van Montgenevre in Frankrijk (1907).

De doorbraak van het skien in Europa leidde tot een nieuwe reeks innovaties van de technieken en het materieel. De Oostenrijker Mathias Zdarsky maakte de ski’s korter zodat het bochtenwerk eenvoudiger werd en bedacht de eerste metalen bindingen. Hij vond ook een nieuwe skimethode uit en organiseerde de eerste slalomwedstrijden. Vandaag wordt hij beschouwd als 1 van de vaders van het alpiene skien.

Skiwedstrijden

De Federation Internationale de Ski (FIS) werd in 1924 gesticht ter gelegenheid van de eerste Olympische Winterspelen. Er bestond al sinds 1910 een Commission Internationale de ski (CIS) die een 10tal landen overkoepelde maar die hield zich enkel bezig met het opstellen van wedstrijdreglementen, niet met het organiseren van wedstrijden. De FIS organiseerde de eerste wereldkampioenschappen langlaufen in 1925 in Johannisbad (in de huidige Tsjechische Republiek) en de eerste wereldkampioenschappen alpine skien in 1931 in het Zwitserse Murren.

Het gouden tijdperk van het skien

In de Alpen werd het skien na de 1e Wereldoorlog erg populair maar bleef het aanvankelijk voorbehouden voor rijke toeristen en voor de plaatselijke bevolking. Dat veranderde toen men in de jaren 1930 de eerste skiliften begon te bouwen. Het skien werd democratischer en het langlaufen ruimde plaats voor het alpine skien.

Voor de 2e Wereldoorlog werden de grote wedstrijden (zoals de wereldkampioenschappen van de Federation Internationale du Ski) uitsluitend in Europa georganiseerd : in Frankrijk, Oostenrijk en Italie voor het alpiene skien en in Scandinavie voor het langlaufen.

Na de 2e Wereldoorlog en vooral van de jaren ’60 kwam de sport in een enorme stroomversnelling. De toenemende welvaart schepte ruimte voor de wintervakantie en steeds meer mensen waagden zich elk jaar een paar weken op de lange latten. En dat niet alleen in Europa maar ook in Noord-Amerika en zelfs in Japan. Het aantal skiliften nam razendsnel toe, in Frankrijk explodeerde het van amper 50 in 1945 naar meer dan 4000 vandaag. Het alpiene skien werd in het westen een heuse massasport en en de berggebieden ontwikkelden een volwaardige en grootschalige toeristische infrastructuur. De opkomst van de sport had ingrijpende gevolgen voor de bergstreken die van een economie van boeren en herders naar een op het toerisme gebaseerde diensteneconomie evolueerden.

Tegelijkertijd kende ook het wedstrijdgebeuren een enorme bloei en een ruimere verspreiding. De wereldkampioenschappen alpine skien beperkten zich niet langer tot de traditionele Europese skigebieden maar deden nu ook Spanje, Chili en Japan aan.

In de jongste decennia we de opkomst van nieuwe disciplines gezien, met het snowboarden als belangrijkste. Deze spannende sport, die in de jaren ’60 in de VS werd uitgevonden, deed vanaf de jaren ’80 haar intrede in Europa en Japan en bereikte een nieuw, jong, stedelijk en trendy publiek. Een publiek dat ook openstaat voor andere nieuwe varianten zoals freestylen, snowblading, heliski, speedski en andere extreme hoogstandjes.
Geen wonder dat de sneeuwsport helemaal in de lift zit!

Het Eldorado van het skien

In de Verenigde Staten deed de ski haar intrede in 1840 maar begon ze zich pas rond het midden van de 19e eeuw te verspreiden, in de tijd van de Gold Rush. De immigratie van veel Noren en Zweden, aangelokt door het nieuwe Eldorado, bevorderde de opkomst van de sport die echter vrijwel alleen door Scandinaviers werd beoefend. De echte doorbraak kwam er pas rond 1920-1930 toen het skien zich in de Verenigde Staten en Canada tot een populaire sport ontwikkelde. Na de 2e Wereldoorlog deed ook Zuid-Amerika mee, de besneeuwde hellingen van het Andesgebergte werden een nieuw en nog vrijwel ongerept paradijs voor skifanaten.

Bron : Intersport magazine